© Uitgeverij HetMoet 2019

Van de samenstellers

 

De zachte krachten zullen zeker winnen in ’t eind – zo begint het bekendste gedicht van Henriette Roland Holst-Van der Schalk. Een bijzondere en onderbelichte vrouw, die aan de wieg van het internationaal revolutionair socialisme in Nederland stond, een grote rol speelde bij de Spoorwegstaking van 1903 en de socialistische revolutie in 1918, en die vanaf begin vorige eeuw tot haar dood in 1952 algemeen beschouwd werd als de belangrijkste dichteres in het Nederlandse taalgebied. Haar werkend leven, dat verweven is met andere beroemde dichters en politici uit die tijd – van Albert Verwey en Herman Gorter tot Rosa Luxemburg en Leon Trotski - omspande een ruime halve eeuw van grote hoogtepunten en vergezichten naar een heerlijke toekomst tot vertwijfeling, diepe tegenslag en de zwartste bladzijden uit onze geschiedenis.

Zij vocht zich als onopgeleide Noordwijkse notarisdochter een weg uit haar achtergrond en koos in een tijd dat dat voor vrouwen niet gebruikelijk was voor een carrière als dichteres, om na haar intrede in de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (sdap, voorganger van de Partij van de Arbeid) daar een carrière als politica aan toe te voegen. In haar gedichten deelt ze haar vreugde over het vinden van het socialisme, de natuur op haar landgoed De Oude Buissche Heide nabij Zundert, en haar hoop op verbetering van het lot van miljoenen onderdrukten; maar ook haar strijd om deze nieuwe levensinvulling vorm te geven, haar teleurstelling over de partijscheuringen binnen de progressieve beweging, en vertwijfeling over haar vaak eenzame positie als vrouw in politiek en cultuur op het breukvlak van twee eeuwen, en haar terugkeer tot het christelijk geloof.

Roland Holst ondervond in hoge mate dezelfde problemen, angst en hoop als wij nu, omdat zij evenals wij in een tijd van onthutsend snelle technologische en maatschappelijke verandering leefde. De kwesties die ons nu bezighouden – een eerlijke verdeling van inkomen in de maatschappij, dekolonisatie, vegetarisme en geheelonthouding, natuurbehoud, vrouwenrechten, maatschappelijk engagement in de literatuur en een verlangen naar zingeving buiten de gebaande paden – hielden ook haar al bezig, inmiddels meer dan een eeuw geleden.

 

Het dichtwerk van Henriette Roland Holst is al decennia niet meer in druk verschenen. Onterecht, vinden wij. Daarom hebben wij ter gelegenheid van haar 150e  geboortejaar deze bloemlezing samengesteld; de bundel is in het najaar van 2019 op verschillende plaatsen gepresenteerd met een podiumprogramma door Stichting Feest der Poëzie, waarin voordracht, muziek, film en theater van en rondom Henriette Roland Holst. We hebben gepoogd zowel haar bekendste gedichten op te nemen als werk dat haar levensgang illustreert. Omdat het poëtisch oeuvre van Roland Holst vaak tijd- en contextgebonden is, hebben we de gedichten gepaard met contemporaine en nieuwe portretten en citaten uit haar autobiografie Het vuur brandde voort en uit Liefde is heel het leven niet, de biografie van de hand van Elsbeth Etty. Deze, zo hopen wij, maken de gedichten toegankelijk voor een modern publiek. Daarbij hebben we, om de oorspronkelijke kleur van haar gedichten te behouden, wel de oorspronkelijke spelling aangehouden.

Simon Mulder en Elte Rauch -